Source:
Lettres secrètes de Christine, Reine de Suède, pages 141 to 145, published by the Cramer Brothers, 1761; original at the National Library of the Netherlands (Het Koninklijke Bibliotheek)
The letter:
MONSIEUR LE CARDINAL,
Faites savoir à la République que je suis la seule qui reste de la Maison Royale de Suéde & de Pologne, que je n'aurois jamais quitté ma Couronne, si la Suéde eut été Catholique; qu'on me feroit une injustice criante, de préférer un étranger, indigne d'occuper le trône de mes ancêtres. Dites-leur sans cesse & avec force, que l'interêt de la Pologne, est de m'élire Reine, parce que ne voulant ni ne devant me marier, elle n'a rien à craindre pour sa liberté.
Evitez sur toutes choses, que la France, ni les autres Princes ne pénétrent cette négociation. Je ne me fie à personne sur ce chapitre. Il faut faire entendre aux Seigneurs en particulier, que ceux qui me serviront dans cette occasion, seront comblés d'honneur & de biens, aussi-tôt que je serai sur le trône.
Tout autre que moi ne peut convenir à la Pologne. Le Duc de Neubourg est avare, vieux, chargé d'enfans, & accablé de maux & de dettes; sa femme est superbe, impérieuse & méchante. Les Souverains, qui font semblant de le servir, travaillent sous main à le perdre. Le Prince de Condé est le seul que je crains; son mérite m'offusque & me déplaît fort; il faut le rendre odieux; cela me sera très-aisé; c'est un Prince bouillant, qui se vengera tôt ou tard sur la Pologne, des chagrins & des tourmens que la France lui a fait éprouver injustement.
Ce Prince est peu propre à gouverner une nation libre; né sous un gouvernement despotique, & despote lui-même, comme Prince, car tous les grands, & ceux-mêmes qui ont quelque raison de puissance dans un tel gouvernement, sont aussi despotes dans leur sphére, que le Prince lui-même l'est sur tout le reste de la nation; il asserviroit, dis-je, la Pologne à ses caprices ambitieux, & l'opprimeroit peu-à-peu, en rendant la Couronne héréditaire. Il idolâtre son fils, & voudroit l'établir, malgré la République. La France prêtera main forte à ce Prince, si on l'écoute; il est même de son interêt de se débarrasser de Condé, qui est trop remuant, trop hautain & trop belliqueux pour vivre en paix sous un tel homme.
Quoique le Prince de Condé soit grand capitaine & bon soldat, il est emporté & avare. Il seroit un méchant Roi, parce que l'avarice est, selon moi, le plus bas & le plus méprisable de tous les vices dans un Prince; fut-il pauvre, il doit être libéral & magnifique.
Vous pouvez faire entendre à la République, que c'est un bonheur réel pour sa tranquillité, que de me choisir par préférence à un autre prétendant. Je suis femme, il leur sera donc facile de me gouverner; sans ambition, sans vue, je me ferai un plaisir de vivre en paix avec la République; elle sera plus libre & plus absolue que jamais.
Enfin, promettez l'impossible, caressez, flattez, faites-vous des amis par-tout, afin que je parvienne à régner sur ces hommes inquiets & irrésolus.
Le Pape est pour moi; soutenez son crédit, & faites aussi valoir ses saintes bénédictions dont il est si libéral envers les étrangers. Comme l'interêt méne aveuglément les hommes, répandez, à pleines mains, l'or & l'argent, mais sur-tout force caresses, & des protestations engageantes & flateuses. Condé sera court, ses fonds ne sont point intarissables; son crédit ne vaut pas le mien, & j'ai des amis puissans, éclairés & prudens, dont l'amitié seule me dédommagera toujours très-amplement, si mes esperances & leurs peines s'évanouissent.
Italian translation (my own):
Monsignor cardinale,
Fate sapere alla Repubblica che sono l'unica rimasta della casa reale di Svezia e Polonia, che non avrei mai lasciato la mia corona se la Svezia fosse stata cattolica, che sarebbe una palese ingiustizia nei miei confronti preferire uno straniero indegno di occupare il trono dei miei antenati. Dite loro incessantemente e con forza che l'interesse della Polonia è di eleggermi regina perché, non volendo nè dovendo sposarmi, non ha nulla da temere per la sua libertà.
Soprattutto, impedite che la Francia o gli altri principi penetrino in questa trattativa. Non mi fido di nessuno su questo argomento. È necessario far capire ai signori in particolare che coloro che mi serviranno in questa occasione saranno colmati di onore e dotati di proprietà non appena sarò sul trono.
Nessuno, tranne me, può essere adatto alla Polonia. Il duca di Neuburg è avido, vecchio, gravato da figli e sopraffatto da malattie e debiti; sua moglie è orgogliosa, imperiosa e malvagia. I sovrani che pretendono di servirlo stanno lavorando di nascosto per rovinarlo. Il principe di Condé è l'unico che temo; il suo merito mi offende e mi dispiace molto. Bisogna renderlo odioso; questo mi sarà molto facile. È un principe focoso che prima o poi si vendicherà della Polonia per i dolori e i tormenti che la Francia le ha ingiustamente fatto provare.
Questo principe non è adatto a governare una nazione libera; è nato sotto un governo dispotico ed è lui stesso un despota in quanto principe, perché tutti i grandi principi, e persino coloro che hanno qualche ragione di potere in un tale governo, sono despoti nella loro sfera, come il principe stesso lo è su tutto il resto della nazione. Egli vorrebbe schiavizzare, dico, la Polonia ai suoi ambiziosi capricci, e la opprimerebbe a poco a poco rendendo ereditaria la Corona. Idolatra suo figlio e vorrebbe stabilirlo, nonostante la Repubblica. La Francia darà una mano forte a questo principe se verrà ascoltata; è persino nel suo interesse sbarazzarsi di Condé, che è troppo irrequieto, troppo altezzoso e troppo bellicoso per vivere in pace sotto un uomo simile.
Sebbene il principe di Condé sia un grande capitano e un buon soldato, è irascibile e avaro. Sarebbe un re malvagio perché l'avarizia è, a mio parere, il più basso e spregevole di tutti i vizi in un principe. Anche se fosse povero, dovrebbe essere liberale e magnifico.
Potete far capire alla Repubblica che è una vera felicità per la sua tranquillità scegliermi in preferenza a un altro pretendente. Sono una donna, sarà quindi facile per loro governarmi. Senza ambizione, senza visione, proverò piacere a vivere in pace con la Repubblica; sarà più libera e più assoluta che mai.
Infine, promettete l'impossibile, adulate, fate degli amici ovunque, affinché io riesca a regnare su questi uomini inquieti e indecisi.
Il papa è a mio favore; sostenete il suo credito, e fate valere anche le sue sante benedizioni con cui è così liberale verso gli stranieri. Come l'interesse conduce ciecamente gli uomini, spargete oro e argento a manciate, ma soprattutto, spargete anche molte carezze e proteste accattivanti e lusinghiere. Condé sarà a corto, i suoi fondi non sono inesauribili; il suo credito non vale il mio, e ho amici potenti, illuminati e prudenti la cui amicizia da sola mi compenserà sempre molto ampiamente se le mie speranze e i loro guai svaniscono.
Polish translation (my own):
Monsignore Cardinale,
Niech pan powiedz Rzeczpospolita, że jestem jedyną pozostałą z królewskiego domu Szwecji i Polski, że nigdy nie opuściłabym swojej korony, gdyby Szwecja była katolicka, że byłoby dla mnie rażącą niesprawiedliwością preferować cudzoziemca niegodnego zajmowania tronu moich przodków. Niech pan mów im nieustannie i stanowczo, że interesem Polski jest wybranie mnie na królową, ponieważ nie chcąc ani nie musząc się wyjść za mąż, nie ma się czego obawiać o swoją wolność.
Przede wszystkim niech pan dopuść, aby Francja lub inni książęta wtrącili się do tych negocjacji. Nie ufam nikomu w tej sprawie. Trzeba dać do zrozumienia zwłaszcza panom, że ci, którzy będą mi służyć przy tej okazji, zostaną napełnieni zaszczytami i obdarzeni majątkiem, gdy tylko zasiądę na tronie.
Nikt inny poza mną nie nadaje się do Polski. Książę Neuburga jest chciwy, stary, obciążony dziećmi i przytłoczony chorobami i długami; jego żona jest dumna, władcza i niegodziwa. Władcy, którzy twierdzą, że mu służą, działają podstępnie, aby go zrujnować. Książę de Condé jest jedynym, którego się boję; jego zasługi obrażają mnie i bardzo mnie nie podobają. Trzeba go uczynić odrażającym; to będzie dla mnie bardzo łatwe. To ognisty książę, który prędzej czy później zemści się na Polsce za smutki i męki, których niesprawiedliwie doświadczyła Francja.
Ten książę nie nadaje się do rządzenia wolnym narodem; urodził się pod rządami despotycznymi i sam jest despotą jako książę, gdyż wszyscy wielcy książęta, a nawet ci, którzy mają jakiś powód do władzy w takim rządzie, są tak samo despotami w swojej sferze, jak sam książę jest nad całą resztą narodu. On chciałby, powiadam, zniewolić Polskę swoim ambitnym kaprysom i uciskać ją stopniowo, czyniąc Koronę dziedziczną. Ubóstwia swego syna i chciałby go ustanowić, pomimo Rzeczypospolitej. Francja poda silną rękę temu księciu, jeśli się jej posłucha; leży nawet w jej interesie pozbycie się Condé, który jest zbyt niespokojny, zbyt wyniosły i zbyt wojowniczy, aby żyć w pokoju pod takim człowiekiem.
Chociaż książę de Condé jest świetnym kapitanem i dobrym żołnierzem, jest porywczy i chciwy. Byłby złym królem, ponieważ chciwość jest, moim zdaniem, najniższą i najbardziej godną pogardy ze wszystkich wad u księcia. Nawet jeśli jest biedny, musi być hojny i wspaniały.
Pan może dać Rzeczypospolitej do zrozumienia, że to prawdziwe szczęście dla jej spokoju, aby wybrać mnie zamiast innego pretendenta. Jestem kobietą, więc łatwo będzie im mną rządzić. Bez ambicji, bez wizji, będę czerpać przyjemność z życia w pokoju z Rzecząpospolitą; będzie ona bardziej wolna i absolutna niż kiedykolwiek.
Na koniec niech pan obiecuj to, co niemożliwe, schlebiaj, zdobywaj przyjaciół wszędzie, abym mógła zapanować nad tymi niespokojnymi i niezdecydowanymi ludźmi.
Papież jest po mojej stronie; niech pan wspieraj jego kredyt, a także niech pan zapewnij jego święte błogosławieństwa, którymi jest tak hojny wobec cudzoziemców. Ponieważ ślepy interes prowadzi ludzi, niech pan rozdawaj złoto i srebro garściami, ale ponad niech pan wszystko rozdawaj także wiele pieszczot i angażujących i pochlebnych protestów. Condé będzie miał mało, jego fundusze nie są niewyczerpane; jego kredyt nie jest wart mojego, a ja mam potężnych, oświeconych i roztropnych przyjaciół, których przyjaźń sama zawsze wynagrodzi mi bardzo hojnie, jeśli moje nadzieje i ich kłopoty znikną.
Swedish translation (my own):
Monsignor kardinal,
Låt Republiken veta att jag är den enda som är kvar av Sveriges och Polens kungliga hus, att jag aldrig skulle ha lämnat min krona om Sverige hade varit katolskt, att det vore en skriande orättvisa mot mig att föredra en utlänning som inte är värdig att ockupera mina förfäders tron. Berätta för dem oupphörligt och kraftfullt att Polens intresse är att välja mig till drottning; eftersom jag inte vill eller behöver gifta mig, det har inget att frukta för sin frihet.
Förhindra framför allt att Frankrike eller de andra prinsarna tränger in i denna förhandling. Jag litar inte på någon som helst i detta ämne. Det är nödvändigt att göra det förståeligt för herrarna i synnerhet att de som kommer att tjäna mig vid detta tillfälle kommer att fyllas med heder och förlänas med gods så snart jag sitter på tronen.
Ingen annan än jag kan vara lämplig för Polen. Hertigen av Neuburg är girig, gammal, börd av barn och överväldigad av sjukdomar och skulder; hans fru är stolt, imponerande och elak. De suveräna som påstår sig tjäna honom arbetar under hand för att förstöra honom. Prinsen de Condé är den enda jag fruktar; hans förtjänst kränker och misshagar mig mycket. Han måste göras avskyvärd; det kommer att vara väldigt lätt för mig. Han är en eldig furste som förr eller senare kommer att hämnas på Polen för de sorger och plågor som Frankrike orättvist har fått det att uppleva.
Denne furste är inte lämplig att styra en fri nation; han föddes under en despotisk regering och är själv en despot som prins, ty alla de stora furstarna, och även de som har någon anledning till makt i en sådan regering, är lika despoter i sin sfär, som prinsen själv är över hela resten av nationen. Han skulle förslava, säger jag, Polen till sina ambitiösa nyckfullheter, och han skulle förtrycka det lite i taget genom att göra kronan ärftlig. Han avgudar sin son och skulle vilja etablera honom, trots Republiken. Frankrike kommer att ge en stark hand till denna prins om den lyssnas på; det ligger till och med i dess intresse att göra sig av med Condé, som är alltför rastlös, alltför högmodig och alltför krigslysten för att leva i fred under en sådan man.
Även om prinsen de Condé är en stor kapten och en bra soldat, är han hetlevrad och girig. Han skulle vara en elak konung, ty girighet enligt min mening är den lägsta och mest föraktliga av alla laster hos en furste. Även om han var fattig måste han vara liberal och storartad.
Ni kan få Republiken att förstå att det är en verklig lycka för dess lugn att välja mig framför en annan pretendenter. Jag är kvinna, det blir därför lätt för dem att styra mig. Utan ambition, utan syn, kommer jag att njuta av att leva i fred med Republiken; det kommer att bli friare och mer absolut än någonsin.
Påven är till min fördel; stödja hans kredit, och även hävda hans heliga välsignelser som han är så liberal mot utlänningar med. När intresset blindt leder människor, sprid guld och silver med handfull, men framför allt, sprid också många smekningar och engagerande och smickrande protester. Condé kommer att vara kort, hans medel är inte outtömliga; hans kredit är inte värt min, och jag har kraftfulla, upplysta och kloka vänner vars vänskap ensam alltid kommer att kompensera mig mycket väl om mina förhoppningar och deras problem försvinner.
English translation (my own):
Monsignor Cardinal,
Let the Republic know that I am the only one left of the royal house of Sweden and Poland, that I would never have left my crown if Sweden had been Catholic, that it would be a crying injustice to me to prefer a foreigner unworthy of occupying the throne of my ancestors. Tell them ceaselessly and forcefully that the interest of Poland is to elect me as queen because, I not wanting nor having to marry, it has nothing to fear for its liberty.
Above all, prevent that France or the other princes penetrate this negotiation. I trust no one on this subject. It is necessary to make it understood to the lords in particular that those who will serve me on this occasion will be filled with honour and bestowed with estates as soon as I am on the throne.
No one other than me can be suitable for Poland. The Duke of Neuburg is avaricious, old, burdened with children and overwhelmed with illnesses and debts; his wife is proud, imperious and wicked. The sovereigns who claim to serve him are working underhand to ruin him. The Prince de Condé is the only one I fear; his merit offends and greatly displeases me. He must be made odious; that will be very easy for me. He is a fiery prince who will sooner or later take revenge on Poland for the sorrows and torments that France has unjustly made it experience.
This prince is not fit to govern a free nation; he was born under a despotic government and is a despot himself as prince, for all the great princes, and even those who have some reason of power in such a government, are as despots in their sphere, as the prince himself is over all the rest of the nation. He would enslave, I say, Poland to his ambitious caprices, and he would oppress it little by little by making the Crown hereditary. He idolises his son and would like to establish him, in spite of the Republic. France will lend a strong hand to this prince if it is listened to; it is even in its interest to get rid of Condé, who is too restless, too haughty and too warlike to live in peace under such a man.
Although the Prince de Condé is a great captain and a good soldier, he is hot-tempered and avaricious. He would be a wicked king because avarice is, in my opinion, the lowest and most contemptible of all vices in a prince. Even if he were poor, he must be liberal and magnificent.
You can make the Republic understand that it is a real happiness for its tranquility to choose me in preference to another pretender. I am a woman, it will therefore be easy for them to govern me. Without ambition, without vision, I will take pleasure in living in peace with the Republic; it will be freer and more absolute than ever.
Finally, promise the impossible, flatter, make friends everywhere, so that I can succeed in reigning over these restless and irresolute men.
The Pope is in my favour; support his credit, and also assert his holy blessings with which he is so liberal towards foreigners. As interest blindly leads men, spread gold and silver by the handful, but above all, spread also many caresses and engaging and flattering protestations. Condé will be short, his funds are not inexhaustible; his credit is not worth mine, and I have powerful, enlightened and prudent friends whose friendship alone will always compensate me very amply if my hopes and their troubles vanish.
Above: Kristina.
Above: Cardinal Galleazzo Marescotti.
No comments:
Post a Comment